Demeter standardi za biodinamičko pčelarenje

Izvor – http://www.demeter.net/certification/standards/beekeeping

1. VALIDNOST I OSNOVNE ODREDNICE
Međunarodni Demeter standardi za sertifikaciju Demeter pčelarstva su validni kao dopuna postojećim zakonskim regulativama, a posebno EEC propisa 834/2007 i 889/208, Zakona o organskoj proizvodnji hrane u Sjedinjenim Državama od novembra 1990. I Australijskih nacionalnih standarda za organsku i biodinamičku proizvodnju od februara 1992. Ove regulative moraju biti ispoštovane pored standarda koji ovdje slijede. Demeter standardi u pčelarstvu su zaseban dio Demeter proizvodnih standarda. Pitanja u vezi sa identifikacijom različitih Demeter pčelinjih proizvoda su obrađena u poglavlju 10.

Pčele su dio ljudske kulture još od najranijih vremena. Društvena organizacija pčelinje zajednice, odnos pčela prema svjetlu i njihova sposobnost da žive od cvjetova razlozi su za divljenje i poštovanje. Ipak, pčelinja društva danas zavise od ljudske brige. Jačanje društva je važan cilj Demeter pčelarenja.
Zbog širine područja u kojem pčele lete i načina na koji se trenutno obrađuju poljoprivredne površine, ne možemo očekivati da pčele lete isključivo ili pretežno preko biodinamički kultiviranih oblasti. Suština Demeter pčelarenja zato nije direktno povezana sa gajenjem biljaka za ispašu i ishranu, kao što je to slučaj kod ostalih domaćih životinja, već sa načinom na koji se pčele drže i koliko ovaj način njima omogućava da ispolje svoje urođeno ponašanje.
Pčelari koji rade u kontekstu biodinamike su prije svega orijentisani na ispunjavanje prirodnih zahtjeva društva. Cijeli postupak se odvija tako da pčele mogu u potpunosti da izraze svoju pravu prirodu. Demeter pčelari dozvoljavaju društvu da izgradi svoje prirodno saće. Osnova za razmnožavanje, razvoj, obnovu i uzgoj pčela je proces rojenja. Njihov sopstveni med predstavlja osnovu za prezimljavanje.
Zbog njihove aktivnosti kao oprašivača i nosilaca pčelinjeg otrova koja ima tako stimulativno dejstvo na život biljaka i prirode, pčele su od velikog značaja za kompletan živi svijet. Povoljni efekti držanja pčela u kultivisanim područjima vidljivi su u povećanju prinosa i kvaliteta mnogih kulturnih biljaka. Njihovo prisustvo je zato veoma važno i preporučuje se za svako biodinamičko domaćinstvo.

2. SMJEŠTAJ PČELINJAKA
Biodinamički ili organski kultivisane površine ili nekultivisana i divlja područja se mogu odabrati kao povoljna za smještaj košnica. Biodinamička priprema bi se trebala primijeniti svake godine bar na najbližem okruženju lokaliteta za prezimljavanje.
Na datom mjestu se može postaviti samo onaj broj košnica za koji će to mjesto obezbijediti dovoljno polena i nektara.
Pri izboru mjesta za pčelinjak mora se voditi računa o tome da različite zagađujuće materije iz okoline ne kontaminiraju pčelinje proizvode. Ako se sumnja na visok nivo zagađenja svi proizvodi se moraju testirati i ako se potvrdi prisustvo zagađujućih materija u njima, pčelinjak se mora premjestiti.
Lokacija pčelinjaka (stalna, zimska ili privremena) trebala bi se precizno zabilježiti. Sezonske selidbe košnica bi se trebale zabilježiti kao dio selidbenog plana. On bi trebao da sadrži zabilježene detalje o selidbi i periodu boravka, podatke o samom mjestu (vlasništvo, itd.), vrstu paše i broj društava.

3. KOŠNICE
Sa izuzetkom spojnih elemenata, krovnih obloga i žičane mreže, košnice u potpunosti moraju biti izrađene od prirodnih materijala kao što su drvo, slama ili glina.
3.1 Tretiranje unutrašnjosti
Unutrašnjost košnice se može jedino tretirati pčelinjim voskom i propolisom nabavljenim od Demeter pčelara.
3.2 Tretiranje spoljašnjosti
Samo prirodna, ekološki bezbjedna i nesintetička sredstva za zaštitu drveta se mogu koristiti za zaštitu košnice sa spoljašnje strane.
3.3 Čišćenje i dezinfekcija
Čišćenje i dezinfekcija košnica može se obaviti jedino primjenom toplote (plamenom ili vrelom vodom) ili mehaničkim putem.

4. SISTEM UPRAVLJANJA
4.1 Uvećanje društava i selektivni uzgoj
Rojenje je prirodni način uvećanja broja pčelinjih društava i jedini je dozvoljen. Prijevremeno izrojavanje da bi se vještački formirao roj sa starom maticom je dozvoljeno. Za dalje umnožavanje ostatak košnice se može takođe dijeliti u vještačke rojeve.
Kao i kod gajenja ostalih vrsta domaćih životinja, selektivni uzgoj je neophodan. Proizvodnja matičnjaka (matičnih ćelija) je dio nagona za rojenje.
Zamjena stare matice kroz proces rojenja je dozvoljena u svrhu uzgoja.
Izuzeci su jedino mogući u izuzetnim situacijama i uz saglasnost Demeter International ili eminentne nacionalne organizacije. Vještački uzgoj matica je zabranjen. Vještačka oplodnja i korištenje genetski modifikovanih pčela je zabranjeno.
4.1.1 Nabavka društava i matica
Sistem pčelarenja se ne može oslanjati na stalnu nabavku društava, rojeva i matica sa strane. Nabavljene pčele ili matice, kad god je to moguće, moraju poticati od Demeter pčelara. Ako ovakve pčele nisu dostupne, mogu se nabaviti i od sertifikovanih organskih pčelara. Društva koja ne potiču ni od Demeter niti od organskih pčelara moraju se uvesti u sistem bez saća.
4.1.2 Skraćivanje krila
Skraćivanje krila kod matice je zabranjeno.
4.2 Metode za povećanje proizvodnje meda
Višestruko i rutinsko spajanje društava kao i sistematska zamjena matica nisu dozvoljeni.
4.3 Uzgoj
Lokalno prilagođen način uzgoja koji odgovara okruženju bi trebao biti izabran.
4.4 Saće
Saće je sastavni dio košnice. Zato svo saće treba biti izgrađeno kao prirodno saće. Prirodno saće je ono koje su izgradile pčele bez voštanih satnih osnova. Prirodno saće može biti izgrađeno u fiksnim ili pokretnim okvirima. Osnove u vidu traka od pčelinjeg voska koje će voditi izgradnju saća su dozvoljene.
4.4.1 Saće u plodištu
Prirodno, zona legla obično obrazuje jedinstvenu cjelinu. Uvećanje i saća i legla mora biti omogućeno u skladu sa razvojem pčelinjeg društva kroz izgradnju novog prirodnog saća. Plodište i veličina okvira moraju biti podešeni tako da se zona legla može organski povećavati zajedno sa saćem bez prepreka u vidu daščica okvira. Odvajajuće prepreke nisu dozvoljene kao sastavni dijelovi sistema upravljanja. Izuzeci su jedino mogući u toku perioda konverzije.
4.4.2 Saće u medištu
Samo u medištu se mogu koristiti voštane satne osnove. I ovdje je ipak poželjno izbjegavati njihovo korišćenje.
4.4.3 Porijeklo voska
Vosak korišćen za vodeće trake ili osnove mora biti prrirodni vosak ili vosak od poklopaca nabavljen od Demeter pčelara. Gdje je ovakav vosak nedostupan može se koristiti vosak iz sertifikovanih organskih izvora. Saće konvencionalnog porijekla mora se izbaciti iz upotrebe, u skladu sa nacionalnom regulativom o organskoj proizvodnji, najdalje u roku od 3 godine ili se zamjeniti saćem ili voskom iz Demeter izvora. (Pogledati poglavlje 8 o konverziji)
4.4.4 Postupanje sa voskom
Vosak ne smije doći u dodir sa rastvaračima, razrjeđivačima, sredstvima za izbjeljivanje ili drugim sličnim materijama. Oprema i posude koje se koriste moraju biti izrađeni od nerđajućeg materijala ili biti presvučeni ovim materijalom.
4.4.5 Skladištenje saća
Samo supstance navedene u prilogu 2 mogu biti korišćene da bi se uskladišteno saće zaštitilo od voskovog moljca.
4.5 Prihrana
4.5.1 Zazimljavanje
Med i cvjetni polen su prirodna hrana za pčele. Cilj bi trebao biti da se pčele zazime sa medom. Ako to nije moguće dodatna zimska hrana mora sadržati najmanje 10 težinskih procenata meda. Ovaj med mora poticati od Demeter sertifikovanih izvora. Čaj od kamilice i so se takođe dodaju u hranu. Svi sastojci hrane moraju biti iz organskih, ukoliko nisu iz biodinamičkih izvora.
4.5.2 Prihrana u hitnim slučajevima
Ako je prihrana neophodna prije prve paše u sezoni, primjenjuje se ista procedura kao i kod zazimljavanja. Ako je prihrana neophodna kasnije u sezoni i prije poslednje paše u godini, samo Demeter med može biti korišćen. U ovim obrocima upotreba šećera nije dozvoljena.
4.5.3 Podsticajna prihrana
Niti jedan oblik podsticajne prihrane nije dozvoljen.
4.5.4 Prihrana rojeva i ostatka društava
Da bi se formirali jači rojevi i ojačali ostaci društva nakon rojenja dodatna prihrana se može primijeniti kao i u slučaju zazimljavanja.
4.5.5 Polen
Sve zamjene za polen su zabranjene.

5. VAĐENJE MEDA
5.1 Centrifugalno cijeđenje i presovanje
Tokom ekstrakcije, presovanja, cijeđenja i pakovanja meda temperatura ne smije biti veća od 35°C. Filtriranje pod pritiskom nije dozvoljeno. Bilo kakvo dodatno zagrijavanje meda treba izbjegavati. Pravilo je da se med puni u prodajne staklene tegle ili limenke odmah nakon cijeđenja i prije nego što se pojave prvi znakovi kristalizacije. U određenim slučajevima kasnije punjenje može biti dozvoljeno u skladu sa uslovima u prilogu 3.
5.2 Skladištenje meda
Med mora biti uskladišten čvrsto zatvoren, u mračnoj i stabilno hladnoj prostoriji. Plastične posude za čuvanje meda nisu dozvoljene.
5.3 Analiza kvaliteta
Zakonski zahtjevi i kriterijumi navedeni u dodatku 1 moraju biti ispunjeni.

6. ZDRAVLJE PČELA
Pčelinje društvo bi trebalo da bude u stanju da sopstvenim resursima ispravi bilo kakvu neravnotežu koja se u njemu pojavi. Mjere koje Demeter pčelar preduzima bi trebalo da omoguće pčelama da ojačaju i održe svoju vitalnost i sposobnost za samoozdravljenje. Povremeni gubitak društava koja su posebno osjetljiva na određene bolesti i štetočine treba prihvatiti kao neophodan dio prirodne selekcije. U slučaju kada je primjena mjera protiv bolesti i štetočina neizbježna, samo sredstva navedena u dodatku 2 se mogu koristiti.

7. SERTIFIKACIJA
Sertifikacija za Demetar pčelarenje biće odobrena ako pčelar ili odgovorno lice pokažu potrebne sposobnosti i dokaze da su zahtjevi Demeter standarda ispunjeni. Pčelinji proizvodi i košnice mogu biti testirani na zabranjene supstance ako je to neophodno.
Ako se ostaci ovih supstanci otkriju uzroci moraju biti otkriveni i problem riješen kroz konsultacije između pčelara i službenog lica.

8. KONVERZIJA
Plan konverzije treba da vodi ka potpunoj sertifikaciji nakon najviše tri godine. „U konverziji u Demeter“ status se može odobriti ako je prošlo 12 mjeseci od primjene zabranjenih materija i ako je stari vosak iz saća izdvojen ili zamijenjen voskom sertifikovanog organskog porijekla. Ova početna zamjena voska nije neophodna ako su analize starog voska uzetog na početku konverzionog perioda ili tokom prve godine konverzije dokazale njegovu čistoću. Ovo znači da je dokazano da vosak iz prvobitnog saća ne sadrži ostatke zabranjenih supstanci. Službeno lice može zahtijevati uzimanje uzoraka voska.
Standardne smjernice se moraju poštovati kada započne prva godina konverzije. Sledeća odstupanja su dozvoljena tokom ovog perioda:
-Višedjelna plodišta
-Korišćenje prepreka za odvajanje
-Postojeće saće u plodištu napravljeno uz pomoć satnih osnova. Ono mora biti (najmanje 30%) zamjenjeno prirodnim saćem na kraju prve godine konverzije.

9. TRGOVANJE OTKUPLJENIM PROIZVODIMA
Prodaja otkupljenih proizvoda na pijačnim tezgama ili poljoprivrednim apotekama je, u principu, moguća. Međutim, treba imati na umu da:
-Posebna evidencija se mora voditi za otkupljene proizvode.
-Njihova identifikacija i naročito njihovo porijeklo i način proizvodnje mora biti jasno naznačeno.
-Domaći i otkupljeni proizvodi moraju biti jasno odvojeni.
-Proizvodi iz konvencionalne proizvodnje mogu se nabavljati samo u slučaju nedostupnosti sličnih proizvoda iz Demeter ili sertifikovanih organskih izvora.
-Proizvodi iz konvencionalne proizvodnje moraju biti jasno označeni kao takvi.
-Proizvodi od Demeter ili sertifikovanih organskih proizvođača i oni iz konvencionalne proizvodnje ne mogu biti nuđeni istovremeno za prodaju.

10. IDENTIFIKACIJA DEMETER PČELINJIH PROIZVODA
Ukoliko se pčelinjak nalazi dalje od matične Demeter farme, pri snabdijevanju i plasiranju proizvoda na šire tržište, potrebno je poštovati nacionalne propise o organskom pčelarenju i pčelinjim proizvodima. Pri identifikaciji pčelinjih proizvoda na bilo koji način pominjanje naziva Demeter (npr. „med sa Demeter farme“) je dozvoljeno jedino ako proizvod dolazi iz sertifikovanog Demeter načina pčelarenja. Ovo zahtijeva poštovanje standarda za Demeter pčelarenje.
Za identifikaciju Demeter pčelinjih proizvoda treba slijediti smijernice izdate od strane Demeter International ili relevantne nacionalne organizacije. Svi zahtjevi u vezi sa označavanjem pčelinjih proizvoda detaljno su dati u Demeter International standardima za označavanje (vidi dio 4.1 i 4.5.1)
Dodatak 1 – Mjerljivi zahtjevi kvaliteta meda
Sadržaj vode – mjeren u skladu sa DIN/AOAC – 18% maksimalno, a za med od vrijeska 21,4%
Sadržaj HMF – mjeren prema Winkleru – maksimalno 10mg/kg Nivo invertaze – mjeren prema Hadornu – mora biti najmanje 10 (osim za med sa niskim sadržajem enzima kao što je bagremov med)
Dodatak 2 – Dozvoljeni tretmani i supstance
Uklanjanje legla, tretiranje toplotom, vještačko rojenje, biljni čajevi, mravlja, sirćetna, mliječna i oksalna kiselina, nemodifikovani Bacillus thuringiensis, natrijum karbonat za dezinfekciju kod „američke truleži legla“, organski proizveden šećer, so. Od društava koja zahtijevaju hitnu terapiju prije toga treba izdvojiti dostupne proizvode. Proizvodi koji potiču iz tretiranih društava ne mogu se koristiti uz korišćenje brenda tokom iste sezone.
Dodatak 3 – Transport, pretakanje i zagrijavanje
Posude za transport
Korišćenje posuda od vještačkih materijala za med je dozvoljeno samo za potrebe transporta i kod posebnih ugovora.
Pretakanje meda
U slučaju da prinosi pojedinih vrsta meda prevazilaze prosječnu količinu koja se proda tokom godine, med se može skladištiti u veće posude i kasnije presipati u tegle da bi se prodavao sve dok su ispunjeni sledeći uslovi:
-Najmanje prosječna količina meda svake vrste koja se godišnje proda mora biti nasuta u tegle za prodaju (staklene ili metalne) odmah nakon cijeđenja i prije nego što kristalizacija započne. Ako je u pitanju veleprodaja ili     izvoz, ovo naravno nije moguće.
-Potrebna je potpuna dokumentacija koja sadrži podatke o tome koliko je i koje vrste meda punjeno i u kolike posude.
-Med se smije zagrijavati samo do temperature pri kojoj se može presipati (kremasta konzistencija). Odmah nakon toga treba ga sipati u odgovarajuće tegle.
-Ni pod kojim uslovima med ne treba ponovo dovoditi u potpuno tečno stanje.
U kontekstu ovog odstupanja važno je da se zabilježe tačni podaci o zagrijavanju i presipanju meda. Kompletni detalji uključujući datum, količinu i proces trebaju da budu dostupni službenom licu.
Samo indirektno zagrijavanje meda dolazi u obzir. Zagrijavanje preko 35°C treba potpuno izbjegavati.

УАП РАСПИСАЛА КОНКУРС ЗА ПРОГРАМЕ СЕРТИФИКАЦИЈЕ САДНОГ МАТЕРИЈАЛА И КЛОНСКУ СЕЛЕКЦИЈУ ВОЋАКА, ВИНОВЕ ЛОЗЕ И ХМЕЉА ЗА 2014. ГОДИНУ

Министарство пољопривреде и заштите животне средине – Управа за аграрна плаћања расписала је Конкурс за програме сертификације садног материјала и клонску селекцију воћака, винове лозе и хмеља за 2014. годину. Расписаним Конкурсом расподељују се подстицаји за сертификацију и клонску селекцију кроз подршку програмима који се односе на набавку опреме, техничких средстава, биљног материјала, одржавање колекција и друго у циљу сертификације садног материјала и клонске селекције сорти воћака, винове лозе и хмеља и то:

1)    изградњу и монтажу мрежаника за чување и умножавање садног материјала воћака, винове лозе и хмеља, предосновне и основне категорије, набавку односно увоз биљака предосновне категорије, као и куповину опреме, реагенаса и индикатор биљака за њихово тестирање и ретестирање према Списку опреме и других неопходности који се финансирају програмом сертификације, а све у циљу добијања и одржавања садног материјала предосновне категорије воћака, винове лозе и хмеља;

2)     једну или више фаза клонске селекције воћака, винове лозе и хмеља, подразумевајући и анализе на присуство регулисаних штетних организама, односно активности на здравственој (фитосанитарној) селекцији и генетичкој селекцији (масовна позитивна и/или негативна клонска селекција за подлоге и домаће створене сорте, индивидуална клонска селекција: предклонска селекција, селекција кандидат клонова и завршно испитивање клонова) према Списку активности које се финансирају у оквиру програма клонске селекције.

Рок за подношење пријава на Конкурс је од 15.09.2014. до 15.10.2014. године. Пријаве на конкурс, у писаној форми, слати на адресу: Министарство пољопривреде и заштите животне средине – Управа за  аграрна плаћања, Хајдук Вељкова 4-6, 15 000 Шабац, са назнаком: „Конкурс за програме сертификације  и клонске селекције – 2014”.

Пратећу документацију за конкурс можете преузети на интернет страници Управе за аграрна плаћања www.uap.gov.rs.

Da li znamo kakav med kupujemo

U prodavnicama i na pijacama prodaju se velike količine meda sumnjivog kvaliteta, napravljenog od kukuruznog sirupa. Ovaj med nema ukus, aromu i svojstva pravog meda. Pre nekoliko godina je svaka peta tegla u Srbiji bila falsifikat, odnosno glukozno fruktozni sirup kome se dodaju enzimi i arome.
Danas su u opticaju nešto manje količine falsifikovanog meda, ali ga i dalje ima, a kako su ovogodišnji prinosi propali, falsifikatori će iskoristiti priliku da nadomeste nedostatak na tržištu.Najgore od svega je to što potrošači nikako ne mogu da razaznaju pravi med od lažnog- objašnjava pčelar Miroslav Mitić.
On objašnjava da je sumnjiv med koji je neobično kristalno providan, ali da dodavanjem veštačkih boja proizvođači prevazilaze i ovaj problem ,pa je bez labaratorijske analize nemoguće biti siguran da li je med koji jedemo stvarno med, ili njegova jeftina kopija.
„Signal za uzbunu mogu da budu i cene koje su apsolutno nerealne. Ako je kilogram meda sada u prodavnicama košta oko 700, 800 dinara, ne može neko da ga nudi za 400 sa troškovima pakovanja, maržom, porezima“, kaže Mitić.
Rodoljub Živanović, predsednik Saveza pčelarskih organizacija Srbije (SPOS) objašnjava da već godinama traži od nadležnih da uvedu redovne kontrole meda, ali da su one i dalje neredovne i nedovoljne. Pčelare ljuti i činjenica da se već šest godina u izveštajima inspekcija pojavljuju imena istih firmi koje posle kratke zabrane rada nastavljaju po starom- do naredne kontrole.
Pčelari su sve češće suočeni sa ovom pojavom, koja ih obeshrabruje, i sve ređe nude med našem tržištu zbog nelojalne konkurencije koja obara cenu na tržištu ispod proizvođačke cene pravog meda, te svoj med sve više daju za izvoz.
Tako građani EU sve više jedu pravi srpski med, a naši građani sve manje imaju mogućnost pravog izbora, ili često posežu za jeftinim proizvodom, koji često uopšte nije med.